Zgodnie z oficjalnymi informacjami przedstawionymi przez ZUS w raporcie na temat absencji chorobowej w 2023 roku, około 7,7 miliona osób w Polsce korzysta z zwolnienia lekarskiego ZUS ZLA, powszechnie znanego jako L4. Łączna liczba wydanych zaświadczeń wynosi niemal 27 milionów. Wraz z tym wzrasta liczba kontroli przeprowadzanych przez ZUS. Czy istnieją konsekwencje za nadużywanie L4?
Zgodnie z informacjami podanymi przez „Dziennik Gazeta Prawna”, od 1 stycznia 2025 roku, na mocy nowelizacji ustawy o świadczeniach pieniężnych, ZUS zyskał nowe kompetencje w zakresie kontroli zwolnień lekarskich. Utworzone zespoły kontrolerów mają teraz możliwość weryfikacji miejsca pobytu osób korzystających z L4, monitorowania ich aktywności zawodowej oraz analizy treści publikowanych w mediach społecznościowych. Na przykład, jeśli pacjent przebywa na zwolnieniu, a jednocześnie zamieszcza w sieci zdjęcia z wakacji, może się liczyć z nieprzyjemnymi konsekwencjami.
Niewłaściwe korzystanie ze zwolnienia lekarskiego może skutkować poważnymi konsekwencjami, zarówno finansowymi, jak i zawodowymi. Zgodnie z artykułem 17 ustęp 1 ustawy o zasiłkach, osoba ubezpieczona, która w trakcie orzeczonej niezdolności do pracy używa zwolnienia w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem lub podejmuje inną pracę zarobkową, traci prawo do zasiłku chorobowego na cały okres zwolnienia. ZUS ma również prawo żądać zwrotu wypłaconego świadczenia.
W przypadku naruszenia obowiązków pracowniczych, pracodawca może zastosować karę wobec pracownika, która może być w postaci upomnienia, nagany lub kary pieniężnej. Jeżeli nadużycia dotyczące zwolnień lekarskich będą miały miejsce wielokrotnie, pracodawca ma prawo do rozwiązania umowy o pracę.
Zwolnienia lekarskie zawierają unikalne kody, na które wiele osób nie zwraca uwagi, chociaż mają one istotne znaczenie w kontekście niezapowiedzianych kontroli. Oto one:
● Kod 1 – pacjent musi przebywać w miejscu zamieszkania przez cały okres zwolnienia, z wyjątkiem krótkich wyjść do apteki, lekarza lub w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb, np. zakupów w najbliższym sklepie.
● Kod 2 – osoba na zwolnieniu nie ma obowiązku stałego przebywania w domu i może opuszczać miejsce zamieszkania, jeśli nie narusza to zaleceń lekarskich dotyczących rekonwalescencji. Należy jednak unikać aktywności mogących pogorszyć stan zdrowia.
Pracownik przebywający na zwolnieniu lekarskim nie może angażować się w żadną formę działalności zarobkowej, w tym również w pracę zdalną, taką jak programowanie. Dodatkowo, wszelkie czynności, które są sprzeczne z zaleceniami medycznymi i mogą opóźnić powrót do zdrowia, są niedozwolone, m.in.:
● podejmowanie intensywnego wysiłku fizycznego,
● wykonywanie prac remontowych lub ogrodniczych,
● podróże rekreacyjne bez zgody lekarza (zwłaszcza w przypadku zwolnienia oznaczonego Kodem 1).
Lekarz, który udziela zwolnienia lekarskiego, może wskazać miejsce pobytu pacjenta oraz określić dozwolone aktywności, takie jak konieczność ograniczenia wysiłku fizycznego lub zalecenie codziennych spacerów. Podanie nieprawdziwego adresu podczas wystawiania zwolnienia może prowadzić do konsekwencji w przypadku kontroli.
