Poznań, miasto o bogatej historii i dynamicznej teraźniejszości, słynie z umiejętności łączenia tradycji z nowoczesnością. Jednym z najdoskonalszych przykładów tego mariażu jest Stary Browar – miejsce, które z dawnej fabryki piwa przekształciło się w wyjątkowe centrum handlowe, kulturalne i artystyczne. Ta niezwykła metamorfoza nie tylko ocaliła industrialne dziedzictwo miasta, ale także uczyniła z Browaru symbol współczesnego Poznania. Historia Starego Browaru to opowieść o przedsiębiorczości, wizji i kreatywności, która zmieniła oblicze przestrzeni miejskiej, stając się inspiracją dla innych miast w Polsce i na świecie.
Początki – fabryka piwa w sercu miasta
Historia Starego Browaru zaczyna się w XIX wieku, w czasach, gdy Poznań znajdował się pod zaborem pruskim i rozwijał się jako ważny ośrodek przemysłowy. W 1876 roku niemiecki przedsiębiorca, Hugo Diffenbach, założył browar na terenach przy obecnej ulicy Półwiejskiej, w pobliżu centrum miasta. Wybór lokalizacji nie był przypadkowy – bliskość Starego Rynku i rozwijającej się infrastruktury transportowej sprzyjała działalności przemysłowej. Browar, nazwany później Browarem Huggera, szybko zyskał popularność dzięki produkcji piwa o wysokiej jakości, które trafiało nie tylko na lokalny rynek, ale i poza granice Wielkopolski.
Budynki browaru, wzniesione z czerwonej cegły w stylu charakterystycznym dla pruskiej architektury przemysłowej, odzwierciedlały ducha epoki. Wysokie kominy, przestronne hale produkcyjne i magazyny tworzyły imponujący kompleks, który przez dekady był jednym z symboli poznańskiego przemysłu. Po śmierci Diffenbacha w 1894 roku browar przeszedł w ręce rodziny Huggerów, a następnie, w okresie międzywojennym, stał się własnością polskich przedsiębiorców. Produkcja piwa trwała nieprzerwanie aż do II wojny światowej, kiedy to zakład został uszkodzony podczas walk o miasto w 1945 roku.
Po wojnie browar wznowił działalność, ale jego znaczenie stopniowo malało. W czasach PRL-u, mimo prób modernizacji, zakład nie nadążał za zmieniającymi się realiami gospodarczymi. W latach 70. XX wieku produkcja została ostatecznie zakończona, a budynki popadły w ruinę. Opustoszały kompleks stał się jedynie wspomnieniem dawnej świetności, a jego przyszłość wydawała się niepewna. W tym momencie na scenę wkroczyła osoba, która odmieniła losy Starego Browaru – Grażyna Kulczyk.
Wizja Grażyny Kulczyk – od ruiny do renesansu
W 1998 roku Grażyna Kulczyk, poznańska bizneswoman i mecenas sztuki, dostrzegła potencjał w zaniedbanym kompleksie. Zamiast burzyć stare budynki i stawiać w ich miejscu kolejne bezosobowe centrum handlowe, postanowiła zachować industrialny charakter miejsca, łącząc go z nowoczesną funkcją. Jej wizja była nowatorska – Stary Browar miał być nie tylko przestrzenią handlową, ale także kulturalnym i artystycznym sercem Poznania. Projekt ten, nazwany później „50/50” (50% biznesu, 50% sztuki), stał się manifestem jej podejścia do przedsiębiorczości i pasji do kultury.
Prace nad rewitalizacją rozpoczęły się w 2000 roku pod kierownictwem warszawskiego biura architektonicznego Studio ADS, a głównym projektantem był Piotr Barełkowski. Architekci stanęli przed wyzwaniem zachowania historycznej tkanki budynków przy jednoczesnym dostosowaniu ich do współczesnych potrzeb. Czerwona cegła, stalowe konstrukcje i wysokie okna zostały odrestaurowane, a nowe elementy – takie jak szklane dachy czy minimalistyczne wnętrza – harmonijnie wpleciono w istniejącą strukturę. Efektem była przestrzeń, która oddaje hołd industrialnej przeszłości, jednocześnie oferując nowoczesny komfort.
Otwarcie Starego Browaru miało miejsce 5 listopada 2003 roku i od razu przyciągnęło uwagę nie tylko poznaniaków, ale i ekspertów z całego świata. Kompleks o powierzchni ponad 130 tysięcy metrów kwadratowych łączył w sobie galerię handlową z ponad 200 sklepami, przestrzenie biurowe, restauracje oraz unikatowe miejsca dedykowane sztuce i kulturze. Dziedziniec, zwany Atrium, stał się centralnym punktem, gdzie historia spotyka się z teraźniejszością – dawne maszyny browarnicze sąsiadują tu z eleganckimi witrynami i dziełami sztuki.
Stary Browar jako centrum sztuki
Kluczowym elementem wizji Grażyny Kulczyk było uczynienie Starego Browaru miejscem, w którym sztuka odgrywa równorzędną rolę obok komercji. W tym celu powstała Stary Browar Sztuka – przestrzeń wystawiennicza i galeria, w której prezentowano dzieła zarówno polskich, jak i zagranicznych artystów. Kolekcja Kulczyk obejmowała prace takich twórców jak Magdalena Abakanowicz, Tadeusz Kantor czy Damien Hirst, a wystawy organizowane w Browarze szybko zyskały renomę w świecie sztuki współczesnej.
Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc jest Słodownia – dawna hala produkcyjna przekształcona w przestrzeń eventową i wystawienniczą. Jej surowe, industrialne wnętrze stało się idealnym tłem dla instalacji artystycznych, koncertów i performansów. Na zewnątrz, w Parku Starego Browaru, pojawiły się rzeźby i instalacje plenerowe, takie jak „Tancerka” autorstwa Barbary Falender czy „Koń” Mirosława Bałki, które wkomponowano w zieloną przestrzeń zaprojektowaną przez studio Zahy Hadid.
Stary Browar stał się także miejscem licznych festiwali i wydarzeń kulturalnych. Organizowano tu pokazy mody, koncerty, spektakle teatralne i warsztaty dla dzieci, co przyciągało różnorodną publiczność. Dzięki temu Browar nie był jedynie galerią handlową, ale miejscem spotkań, inspiracji i dialogu. W 2005 roku kompleks otrzymał nagrodę International Council of Shopping Centers (ICSC) dla najlepszego centrum handlowego średniej wielkości na świecie, co potwierdziło sukces połączenia biznesu ze sztuką.
Ewolucja i współczesność
W 2015 roku Grażyna Kulczyk sprzedała Stary Browar funduszowi inwestycyjnemu Deutsche Asset & Wealth Management za 290 milionów euro, kończąc swoją bezpośrednią opiekę nad projektem. Decyzja ta wywołała dyskusje wśród poznaniaków, którzy obawiali się, że miejsce straci swój unikatowy charakter. Nowi właściciele zobowiązali się jednak do kontynuowania wizji „50/50”, choć z czasem większy nacisk położono na funkcje komercyjne. Mimo to Stary Browar pozostaje ważnym punktem na kulturalnej mapie miasta, choć niektóre z dawnych wystaw i instalacji ustąpiły miejsca nowym inicjatywom.
W 2025 roku Stary Browar nadal tętni życiem. Jego oferta handlowa przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów, a restauracje i kawiarnie w Atrium czy na Dziedzińcu Sztuki są popularnymi miejscami spotkań. Park wokół Browaru, z fontannami i zielenią, stał się ulubionym miejscem relaksu w centrum miasta. Choć niektóre elementy artystyczne, jak duża część kolekcji Kulczyk, przeniosły się do innych miejsc (np. do muzeum w Susch w Szwajcarii), Browar wciąż organizuje wydarzenia kulturalne, takie jak wystawy czasowe czy festiwale.
Znaczenie dla Poznania i nie tylko
Metamorfoza Starego Browaru to coś więcej niż historia jednego budynku – to symbol transformacji Poznania z miasta przemysłowego w nowoczesną metropolię. Rewitalizacja dawnej fabryki pokazała, jak można ocalić dziedzictwo, nadając mu nową funkcję, zamiast ulegać presji wyburzania i budowania od nowa. Projekt ten zainspirował podobne inicjatywy w innych polskich miastach, takich jak łódzka Manufaktura czy warszawska Fabryka Norblina, choć Stary Browar wyróżnia się swoim artystycznym DNA.
Dla mieszkańców Poznania Browar jest miejscem, które łączy pokolenia – starsi pamiętają jego industrialną przeszłość, młodsi kojarzą go z zakupami i kulturą. Dla turystów to obowiązkowy punkt na mapie, oferujący coś więcej niż typowe galerie handlowe. Jego sukces opiera się na równowadze między komercją a sztuką, co czyni go unikatowym nie tylko w skali Polski, ale i Europy.
Przyszłość Starego Browaru
W obliczu wyzwań XXI wieku, takich jak zmiany w handlu detalicznym czy rosnąca rola ekologii, Stary Browar musi się adaptować. Plany modernizacji obejmują wprowadzenie bardziej zrównoważonych rozwiązań, takich jak zielone dachy czy energooszczędne technologie, co wpisuje się w globalne trendy. Jednocześnie pozostaje pytanie, czy nowe pokolenie zarządców zdoła utrzymać artystyczną duszę miejsca, która była sercem wizji Grażyny Kulczyk.
Stary Browar – od fabryki piwa do centrum sztuki – to historia o tym, jak przeszłość może inspirować przyszłość. Jego czerwone mury, kiedyś świadkowie przemysłowej rewolucji, dziś są domem dla kreatywności i życia codziennego. W 2025 roku Browar pozostaje żywym symbolem Poznania – miasta, które nie boi się marzyć i przekształcać swoich marzeń w rzeczywistość.
