Bezdomność to złożony problem społeczny, który dotyka wielu polskich miast, w tym Poznań – stolicę Wielkopolski. Choć miasto to jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo w Polsce, problem bezdomności pozostaje istotnym wyzwaniem. Jak duża jest skala tego zjawiska w Poznaniu i jaki odsetek mieszkańców zmaga się z kryzysem bezdomności? Przyjrzyjmy się statystykom, przyczynom oraz działaniom podejmowanym na rzecz osób bezdomnych.
Skala bezdomności w Poznaniu
Według najnowszych dostępnych danych z Ogólnopolskiego Badania Liczby Osób Bezdomnych przeprowadzonego w nocy z 28 na 29 lutego 2024 roku, w Poznaniu zdiagnozowano około 1030 osób w kryzysie bezdomności, choć szacunki wskazują, że liczba ta może być wyższa, nawet dwukrotnie większa, ze względu na trudności w monitorowaniu osób przemieszczających się lub unikających systemu wsparcia. Przy populacji Poznania wynoszącej około 518 900 mieszkańców (dane GUS, 2023), odsetek osób bezdomnych wynosi szacunkowo 0,2–0,4%. W skali województwa wielkopolskiego liczba osób bezdomnych w 2024 roku wyniosła 2093, co wskazuje, że Poznań jest jednym z głównych ośrodków koncentracji tego problemu w regionie.
W porównaniu z poprzednimi badaniami (np. 2019 roku, kiedy w Poznaniu odnotowano 1030 osób bezdomnych), liczba ta pozostaje na stosunkowo stabilnym poziomie, choć przedstawiciele organizacji pomocowych, takich jak Stowarzyszenie „Zupa na Głównym”, wskazują na możliwy wzrost liczby osób w kryzysie, szczególnie po pandemii.
Przyczyny bezdomności w stolicy Wielkopolski
Przyczyny bezdomności w Poznaniu są różnorodne i często wynikają z kombinacji kilku czynników. Najczęściej wskazywane to:
- Eksmisje i konflikty rodzinne: W badaniach z 2019 roku 45% osób bezdomnych wskazywało eksmisję jako główną przyczynę utraty dachu nad głową, a 36% – konflikty rodzinne.
- Uzależnienia: Alkoholizm i inne uzależnienia dotyczą około 29% osób bezdomnych, co często prowadzi do wykluczenia społecznego.
- Problemy ekonomiczne: Utrata pracy (17%) oraz zadłużenie, szczególnie w kontekście rosnących kosztów życia, są istotnymi czynnikami. Pandemia COVID-19 dodatkowo pogorszyła sytuację, wstrzymując eksmisje, ale zwiększając trudności finansowe wielu osób.
- Problemy psychiczne i społeczne: Zaburzenia zdrowia psychicznego, przemoc domowa czy brak wsparcia po opuszczeniu placówek opiekuńczych (np. domów dziecka) również przyczyniają się do bezdomności, szczególnie wśród młodych osób.
W ostatnich latach zauważono zmiany w strukturze osób bezdomnych. Coraz częściej są to kobiety (ich odsetek wzrósł z 5% do około 10%), seniorzy zmagający się z niskimi emeryturami oraz młodzi ludzie, w tym osoby opuszczające placówki opiekuńcze. Pojawiają się także cudzoziemcy, w tym uchodźcy z Ukrainy, którzy z powodu trudności adaptacyjnych mogą trafić na ulicę.
Gdzie przebywają osoby bezdomne?
Osoby w kryzysie bezdomności w Poznaniu można spotkać w różnych miejscach: na dworcach PKP i PKS, w pustostanach, na ogródkach działkowych, w parkach czy w okolicach centrum miasta, takich jak Dworzec Główny. Około 40% osób bezdomnych korzysta z placówek instytucjonalnych, takich jak schroniska czy noclegownie, ale znaczna część (około 450 osób w skali województwa) pozostaje w przestrzeni publicznej, w tzw. „miejscach niemieszkalnych”. Zimą problem staje się szczególnie dotkliwy, gdy niskie temperatury zagrażają zdrowiu i życiu. W odpowiedzi na to miasto uruchamia dodatkowe ogrzewalnie, takie jak ta przy ul. Krańcowej, która zimą pełni funkcję całodobowego schronienia, a wiosną i latem działa jako świetlica.
Wsparcie dla osób bezdomnych w Poznaniu
Poznań aktywnie przeciwdziała bezdomności poprzez działania podejmowane przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie (MOPR), organizacje pozarządowe oraz inne instytucje. Kluczowe formy wsparcia obejmują:
- Schroniska i noclegownie: Miasto dysponuje ponad 300 miejscami w schroniskach, w tym 30 z usługami opiekuńczymi, oraz dodatkowymi miejscami w ogrzewalni przy ul. Krańcowej i noclegowni przy ul. Borówki.
- Pomoc materialna i medyczna: MOPR finansuje ciepłe posiłki, odzież, leki oraz świadczenia opieki zdrowotnej. Pracownicy socjalni zostawiają ulotki z informacjami o dostępnych formach pomocy, takich jak punkty medyczne czy jadłodajnie.
- Programy reintegracji: Indywidualne programy wychodzenia z bezdomności oraz kontrakty socjalne obejmują co roku tysiące osób w skali kraju, w tym w Poznaniu. Wkrótce w mieście ma ruszyć program mieszkań treningowych, które pozwalają osobom bezdomnym pod okiem „trenera” uczyć się prowadzenia gospodarstwa domowego i powrotu do samodzielności.
- Działania prewencyjne i interwencyjne: MOPR we współpracy z policją i strażą miejską prowadzi patrole w okresie zimowym, monitorując miejsca takie jak koczowiska czy dworce, aby oferować pomoc i informować o dostępnych placówkach.
- Inicjatywy społeczne: Stowarzyszenie „Zupa na Głównym” organizuje regularne akcje wydawania posiłków i integracji osób bezdomnych, zwracając uwagę na rosnącą liczbę potrzebujących.
Wyzwania i przyszłość
Mimo licznych działań, bezdomność w Poznaniu pozostaje trudnym problemem. Kluczowe wyzwania to:
- Niechęć do korzystania z pomocy: Część osób bezdomnych preferuje „wolność” w koczowiskach, unikając placówek z obawy przed rygorami, np. testami trzeźwości.
- Ograniczona liczba miejsc: Choć schroniska oferują setki miejsc, w okresach zimowych zapotrzebowanie może być większe, co wymaga tworzenia miejsc interwencyjnych.
- Złożoność przyczyn: Bezdomność to nie tylko brak mieszkania, ale często splot problemów zdrowotnych, psychicznych i społecznych, które wymagają kompleksowego podejścia.
W odpowiedzi na te wyzwania miasto rozwija programy takie jak „Najpierw Mieszkanie”, testowane w innych miastach, które pokazują wysoką skuteczność (70–90% osób osiąga samodzielność). Wdrożenie mieszkań treningowych i większa koordynacja działań między instytucjami mogą być kluczem do zmniejszenia skali problemu.
Podsumowanie
Problem bezdomności w Poznaniu dotyczy szacunkowo 0,2–0,4% mieszkańców, co odpowiada około 1030–2060 osobom w kryzysie. Choć liczba ta jest stosunkowo niewielka w porównaniu z populacją miasta, każda z tych osób zmaga się z trudną sytuacją życiową. Poznań oferuje szeroki wachlarz wsparcia – od schronisk, przez pomoc medyczną, po programy reintegracyjne – jednak problem wymaga dalszych działań, szczególnie w zakresie profilaktyki i mieszkań treningowych. Mieszkańcy mogą wspierać te wysiłki, zgłaszając potrzebę pomocy do MOPR (tel. 61 878 17 00) lub Straży Miejskiej (tel. 986). Wspólne działania mogą sprawić, że kryzys bezdomności stanie się mniej dotkliwy dla mieszkańców stolicy Wielkopolski.
