Poznań, jedno z najstarszych miast Polski, to miejsce, gdzie historia splata się z nowoczesnością, a ulice i place zdobią pomniki upamiętniające zarówno wielkie wydarzenia, jak i codzienne życie mieszkańców. Te monumenty, często będące dziełami wybitnych artystów, nie tylko wzbogacają przestrzeń miejską, ale także opowiadają historie o ludziach, ich walce, triumfach i kulturze. W tym artykule przyjrzymy się najciekawszym pomnikom w Poznaniu, ich znaczeniu, historii oraz temu, co sprawia, że są one wyjątkowe i warte uwagi.
Pomnik Adama Mickiewicza – hołd wieszczowi
Jednym z najbardziej znanych pomników w Poznaniu jest monument Adama Mickiewicza, znajdujący się na placu jego imienia, w sąsiedztwie Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Odsłonięty 7 maja 1960 roku, pomnik jest dziełem Bazylego Wojtowicza i przedstawia poetę w dynamicznej pozie, z uniesioną ręką, jakby przemawiał do narodu. Mickiewicz, choć nie był związany z Poznaniem za życia, jako symbol romantyzmu i walki o niepodległość stał się ważną postacią dla Wielkopolan, którzy w XIX wieku aktywnie uczestniczyli w ruchach narodowowyzwoleńczych.
Pomnik ma ciekawą historię – pierwotnie planowano jego budowę już w 1939 roku, ale wybuch II wojny światowej pokrzyżował te zamiary. Po wojnie, w czasach PRL, monument stał się miejscem manifestacji patriotycznych, a dziś jest popularnym punktem spotkań studentów i turystów. Jego klasyczna forma i lokalizacja w sercu akademickiego Poznania podkreślają rolę kultury i nauki w życiu miasta.
Pomnik Koziołków – symbol Poznania
Nie sposób mówić o poznańskich pomnikach bez wspomnienia Koziołków, które są jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Ten niewielki, ale uroczy pomnik znajduje się na Starym Rynku, przed Ratuszem, i nawiązuje do słynnych mechanicznych koziołków, które codziennie o 12:00 trykają się na wieży ratuszowej. Rzeźba, autorstwa Roberta Sobocińskiego, została odsłonięta w 2002 roku i przedstawia dwa koziołki w ruchu, co oddaje ich żywy, figlarny charakter.
Legenda głosi, że koziołki uratowały miasto przed pożarem, gdy uciekły z kuchni ratuszowej i wspięły się na wieżę, alarmując mieszkańców. Pomnik Koziołków szybko zdobył popularność – dzieci uwielbiają go dotykać, a turyści robią sobie przy nim zdjęcia. To przykład pomnika, który łączy historię z humorem, stając się wizytówką Poznania i jego lekkiego, przyjaznego oblicza.
Pomnik Powstańców Wielkopolskich – pamięć zwycięstwa
Na Wzgórzu św. Wojciecha, w pobliżu kościoła o tej samej nazwie, wznosi się Pomnik Powstańców Wielkopolskich, upamiętniający jedno z najważniejszych wydarzeń w historii regionu – zwycięskie powstanie z 1918-1919 roku, które przyczyniło się do powrotu Wielkopolski do Polski. Monument, odsłonięty w 1965 roku, jest dziełem Edwarda Haupta i przedstawia stylizowaną postać powstańca z karabinem, wspartego na cokole z płaskorzeźbami ukazującymi sceny walki.
Pomnik ma prostą, ale wymowną formę, która oddaje ducha determinacji i patriotyzmu Wielkopolan. Jego lokalizacja na wzgórzu, w otoczeniu zieleni, nadaje mu szczególnej powagi. Co roku w rocznicę powstania odbywają się tu uroczystości, a monument pozostaje symbolem regionalnej dumy i pamięci o tych, którzy walczyli o wolność.
Pomnik Starego Marycha – poznański everyman
Na ulicy Półwiejskiej, w centrum miasta, stoi pomnik Starego Marycha – fikcyjnej postaci stworzonej przez Juliusza Kubla w felietonach pisanych gwarą poznańską dla Radia Poznań. Rzeźba, autorstwa Roberta Sobocińskiego, została odsłonięta w 2001 roku i przedstawia Marycha – typowego poznaniaka – na rowerze, z teczką w ręku, ubranego w prosty płaszcz i kapelusz. To pomnik oddający hołd zwykłym mieszkańcom miasta, ich pracowitości, zaradności i poczuciu humoru.
Stary Marych szybko stał się ulubieńcem poznaniaków. Jego swojski charakter i gwara, którą „mówi” w felietonach, przypominają o lokalnej tożsamości i tradycji. Pomnik jest też popularnym miejscem zdjęć, a rower Marycha często ozdabiany jest kwiatami czy szalikami kibiców Lecha Poznań, co pokazuje, jak bardzo postać ta wpisała się w życie miasta.
Pomnik 15. Pułku Ułanów Poznańskich – kawaleryjska chwała
Na rogu ulic Ludgardy i Paderewskiego znajduje się Pomnik 15. Pułku Ułanów Poznańskich, upamiętniający jedną z najbardziej zasłużonych jednostek kawalerii II Rzeczypospolitej. Monument, odsłonięty w 1927 roku, zniszczony przez Niemców w 1939 roku i zrekonstruowany w 1982 roku, jest dziełem Mieczysława Lubelskiego. Przedstawia ułana na koniu w pełnym galopie, z lancą w dłoni, co oddaje dynamikę i odwagę tej formacji.
Ułani poznańscy wsławili się w wojnie polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej, a pomnik jest hołdem dla ich męstwa. Jego odbudowa po wojnie była ważnym gestem przywracania pamięci o polskiej historii militarnej. Dziś monument jest jednym z najbardziej efektownych w mieście, a jego lokalizacja w centrum podkreśla znaczenie tradycji wojskowej w życiu Poznania.
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 – symbol buntu
Na placu Mickiewicza, naprzeciwko pomnika poety, stoi Pomnik Ofiar Czerwca 1956, upamiętniający robotników, którzy w czerwcu 1956 roku zaprotestowali przeciwko komunistycznej władzy. Był to pierwszy w PRL strajk generalny, krwawo stłumiony przez wojsko i milicję. Monument, odsłonięty w 1981 roku, w przeddzień wprowadzenia stanu wojennego, jest dziełem Adama Graczyka i Włodzimierza Wojciechowskiego. Składa się z dwóch krzyży – większego (21 metrów) symbolizującego ofiary i mniejszego (7,5 metra) oznaczającego nadzieję – połączonych u podstawy.
Pomnik ma minimalistyczną, ale przejmującą formę, a na tablicy widnieje napis: „O godność, wolność i chleb”. To miejsce pamięci o tragicznych wydarzeniach, ale także o odwadze zwykłych ludzi. Co roku w rocznicę Czerwca ’56 odbywają się tu uroczystości, a pomnik pozostaje jednym z najważniejszych symboli walki o wolność w Polsce.
Pomnik Bamberki – dziedzictwo osadników
Na Starym Rynku, przy wejściu do Ratusza, stoi pomnik Bamberki – młodej kobiety w tradycyjnym stroju bamberskim, niosącej dzban. Rzeźba, odsłonięta w 1915 roku, jest dziełem Josepha Wackera i upamiętnia osadników z Bambergu, którzy w XVIII wieku przybyli do podpoznańskich wsi, przyczyniając się do odbudowy regionu po wojnach i epidemiach. Bamberka w kolorowym stroju stała się symbolem pracowitości i integracji.
Pomnik, choć niewielki, jest jednym z najbardziej urokliwych w Poznaniu. W 2007 roku przeszedł renowację, a jego popularność wśród turystów rośnie – często jest tłem dla zdjęć i inspiracją dla pamiątek. Bamberka przypomina o wielokulturowej historii miasta i jego otwartości na przybyszów.
Pomniki na Cytadeli – galeria pamięci
Park Cytadela, największy teren zielony w Poznaniu, to także miejsce licznych pomników. Wśród nich wyróżnia się Pomnik Armii Poznań, odsłonięty w 1982 roku, upamiętniający żołnierzy walczących w kampanii wrześniowej 1939 roku. Monument, autorstwa Edwarda Haupta, przedstawia grupę żołnierzy w marszu, symbolizując ich niezłomność.
Innym ważnym pomnikiem na Cytadeli jest Dzwon Pokoju i Przyjaźni Między Narodami, zawieszony w 1986 roku jako symbol pojednania po wojnie. Cytadela, będąca dawną twierdzą, pełna jest także mniejszych rzeźb i tablic pamiątkowych, tworząc swoistą galerię pod gołym niebem.
Podsumowanie
Poznańskie pomniki to fascynująca mieszanka historii, humoru i lokalnej tożsamości. Od monumentalnych figur Mickiewicza i Powstańców, przez sympatyczne Koziołki i Bamberkę, po przejmujący Pomnik Czerwca ’56 – każdy z nich opowiada inną historię. Spacerując po Poznaniu, warto zwrócić na nie uwagę, bo są one nie tylko ozdobą miasta, ale także świadectwem jego przeszłości i charakteru. Niezależnie od tego, czy upamiętniają bohaterów, czy codzienne życie, pomniki te tworzą niepowtarzalny klimat stolicy Wielkopolski.
